Muzeum Wojska w Grazu

muzeum
graz
styria
wojsko
kultura

(Henryk von Groc Hrychowicz) #1

Muzeum zostało powołane jako placówkę kultury propagującą wiedzę o historii wojskowości. Ekspozycja muzeum obejmuje czas od starożytności do początków XX wieku i jest podzielona tematycznie. Każda z sal (stron) jest poświęcona innemu zagadnieniu lub okresowi z dziejów wojska.

Ekspozycja obejmuje :

Starożytne Machiny Wojenne Oręż Rycerski (zbroje oraz broń sieczna, obuchowa, drzewcowa i miotająca) Piechota (organizacja, wyposażenie i uzbrojenie) Broń Strzelecka Broń Palna Krótka Kawaleria (organizacja i rodzaje jazdy Artyleria (organizacja, rodzaje dział


(Henryk von Groc Hrychowicz) #2

STAROŻYTNE MACHINY WOJENNE

Służyły celom wojskowym, stosowane szczególnie w okresie starożytności ale i w czasach średniowiecza. Wykorzystywane zarówno przez oblegających jak i przez oblężonych. Umożliwiały wojownikom obu stron zbliżenie się do siebie w celu nawiązania walki bezpośredniej, szczególnie pomocne były przy szturmach i oblężeniach miejsc ufortyfikowanych. Początkowo były to drewniane palisady, później, kamienne mury. Wraz z rozwojem umocnień, udoskonalano metody zdobywania takich fortyfikacji. Stosowano wysokie, wyposażane w drabiny, wieże na kołach, które mogły bezpiecznie zbliżyć się do murów, umożliwiając bezpośredni atak na siły obrońców. Mobilne tarany służące do rozbijania zamkowych bram. Katapulty i balisty miotające w stronę obrońców strzały, głazy lub płonące pociski.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #3

Taran

Dawna machina oblężnicza lub sprzęt oblężniczy służący do rozbijania i wyważania bram i murów zamków i innych obleganych umocnień, używana w starożytności i średniowieczu. W najprostszej wersji taran stanowił po prostu ciężką belkę niesioną przez kilku lub kilkunastu żołnierzy, którzy uderzali nią w bramę. Belka bywała zakończona żelaznym okuciem, czasami w formie baraniego łba. Prosta konstrukcja i możliwość szybkiego wykonania tarana powodowała, że budowano go na miejscu przed szturmem.

Jako machina oblężnicza, taran miał formę rusztowania, pod którym była wahadłowo zawieszona ciężka belka. Mierzyła ona od 8 do nawet 30 metrów, a jej ciężar dochodził do 16 ton. Zwykle machina wyposażona była w koła do przemieszczania i zadaszenie w celu osłony żołnierzy przed pociskami wroga. Tarany często stanowiły wyposażenie wież oblężniczych.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #4

Wieża Oblężnicza

Rodzaj machiny oblężniczej wynalezionej w starożytności, mająca formę zazwyczaj drewnianej wieży z możliwością jej przemieszczania na kołach czy płozach. Używana była do szturmowania murów obronnych. Początkowo do tego celu używano drabin, niekiedy dodawano do nich koła. Rozwinięciem takiej drabiny była wieża oblężnicza wynaleziona w VII wieku p.n.e przez Asyryjczyków. Wieża chroniona była przed ogniem wilgotnymi skórami, naciągniętymi na deski konstrukcji. Na wysokości szturmowanych murów znajdował się opuszczany pomost, po którym atakujący przechodzili na mury. Czasem wieża była wyposażona w taran. Zachowane opisy oblężeń świadczą, że wieże oblężnicze często były wyższe niż szturmowane mury. Z wież prowadzono ostrzał obrońców.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #5

Winea

Mający formę szopy rodzaj machiny oblężniczej pełniącej rolę osłony przed łucznikami dla żołnierzy wybijających u podstawy murów obronnych otwory służące wdarciu się do obleganego miasta lub zasypujących fosy. Posiadała zazwyczaj koła lub rolki do przetaczania. Stosowana na dużą skałę już przez armię rzymską. Budowana z drewna lub wikliny, zabezpieczana przed podpaleniem pokryciem z niegarbowanych skór. Czasem służyła również broniącym twierdzy do niszczenia wież oblężniczych najeźdźcy. Zaletą takich machin była możliwość łączenia ich i tworzenia tym samym bezpiecznych korytarzy, które umożliwiały bliskie podejście do szturmowanego obiektu.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #6

Pluteje

Duże tarcze używane w czasie szturmu przez piechotę. Chroniły od średniowiecza do I wojny światowej przed bronią dystansową, bronią miotającą a po wzmocnieniu konstrukcji również przed bronią palną. Pluteje składały się z osłony drewnianej, wiklinowej bądź wykonanej z chrustu. Mógł występować również daszek oraz ściany boczne. Pluteje mogły być niesione lub przesuwane na zamontowanych kołach. Przód osłony mógł być zabezpieczony skórami uniemożliwiającymi zapalenie lub metalowymi blachami wzmacniającymi. Celem obrony przeciw atakom jazdy lub piechoty montowano na przodzie osłony broń drzewcową.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #7

Onager

Lekka machina oblężnicza działająca na zasadzie zbliżonej do procy. Oneger wyrzucał pociski stromotorowo, podobnie jak współczesny moździerz. Dzięki lekkiej i prostej konstrukcji znakomicie nadawał się do oblężeń oraz walki w otwartym polu. W obu przypadkach będąc bronią niezwykle skuteczną. Miotano z nich kamienne lub metalowe pociski o wadze do 50 kilogramów na odległość około 500 metrów, lżejsze znacznie dalej, nawet na jeden kilometr.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #8

Perriere

Niewielka machina wyrzucająca pociski z wałów i murów, dzięki czemu można z nich było ostrzeliwać napastników na duże odległości, utrudniając im zbliżenie się do szturmowanej twierdzy. Wyrzucano z nich kilkukilogramowe kule, ale także fragmenty zniszczonych murów i drewniane beczki z dziękciem na odległość 100 metrów z częstotliwością nawet 5 strzałów na minutę.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #9

Trebusz

Starożytna i średniowieczna broń; barobalistyczna machina miotająca, wykorzystująca zasadę dźwigni, miotająca pociski stromotorowo ze znaczną celnością. Trebusz był stosowany dość powszechnie i stąd ma w różnych językach różne miejscowe nazwy: trebuszet, trebuczet, trabutium, frondibola, perier, bleide, tribock, petraria itd. Dla przykładu francuską nazwę frondibola utworzono z połączenia francuskiego słowa fronde (proca) i greckiego bolis (pocisk). Mimo że bardziej skomplikowany, w istocie był olbrzymią, mechaniczną procą działającą na zasadzie dźwigni. Siłę wyrzutu zapewniał znaczny ciężar (po grecku baros) – pojemnik z kamieniami lub ołowiem, na stałe zamocowany na krótszym ramieniu. Odblokowany wraz z ramieniem opadał z przyspieszeniem ziemskim, powodując gwałtowny ruch obrotowy drugiego, dłuższego ramienia. Ramię to miało podczepioną elastyczną kieszonkę, zawierającą jeden lub wiele pocisków, uwalnianych na zasadzie siły odśrodkowej w chwili zahamowania ruchu dźwigni. Krótsze ramię machiny unoszono (przygotowywano do strzału) na zasadzie dźwigni, opuszczając dłuższe za pomocą wielokrążków.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #10

Balista

Starożytna machina miotająca używana do czasów średniowiecza, najczęściej przy oblężeniach miast i umocnień, wystrzeliwująca pociski po torze płaskim. Wynalazek machiny wyrzucającej strzały lub kamienie stromotorowo przez sztywne ramiona, których końce zamocowane były na sprężystych powrozach z końskiego włosia przypisuje się mieszkańcom Syrii w około 500 roku p.n.e. Podobna broń miotająca pociski płaskotorowo w tym samym czasie wynaleźli też Fenicjanie, ale dopiero po przejęciu ich przez starożytnych Greków można mówić o ich rozwinięciu. Pierwsze wzmianki o broni pochodzą z IV w. p.n.e., z miejscowości Syrakuzy – najprawdopodobniej użyta w bitwie pod Himerą – opisywana jako broń stawiana na “stojaku” o dwóch długich drewnianych ramionach i linach ze zwierzęcych ścięgien rozpiętych między nimi (po jednej na ramię), które to można było naciągać z pomocą systemu korbowego i z pomocą spustu gwałtownie rozluźniać powodując wystrzelenie pocisku znajdującego się w suwnym korytku. Prawidłowe funkcjonowanie i celność zależały od dokładnego zestrojenia ze sobą obu wiązek strun, zwanych z greckiego tonos – sprawdzanie naprężenia odbywało się przez szarpanie każdej wiązki i porównywanie wydawanych dźwięków. Strojenie balisty wykonywane było dość często, na rozstrojenie miało wpływ wiele czynników, jak choćby zmiana warunków atmosferycznych.

Stanowiła rodzaj ciężkiej kuszy, wyrzucającej pociski (bełty, kule, kamienie, kłody drewna), o średniej wadze 30–100 kg, torem płaskim na odległość 200–400 m (strzały nawet do ponad 1000 m). Balistę uważa się za największe osiągnięcie starożytnej inżynierii wojennej. Precyzyjne obliczenia matematyczne pozwalały bowiem zbudować wyrzutnię każdego rozmiaru, a żadna inna broń nie dorównywała jej celnością bądź mocą rażenia. Toteż balisty stale były unowocześniane, a najciekawszą wersją były polibole zaprojektowane najprawdopodobniej przez samego Leonarda da Vinci.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #11

Ciężkie Kusze

Kusze choć znane w starożytności to rozpowszechniły się dopiero pod koniec XI wieku. Używano ich głównie do umocnień na wałach lub wieżach w pobliżu bram. Miotane z nich bełty ważyły do 3 kilogramów i miały zasięg do 500 metrów. Bez trudu przebijały one masywne machiny oblężnicze albo paru opancerzonych rycerzy jednocześnie.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #12

Arkbalista

Rzymska machina oblężnicza, ciężka kusza umieszczona na dwukołowej lawecie stosowana jako broń lekka w pierwszej linii legionu razem z manubalistami. Przystosowana była do strzelania bełtami i belkami, a także mogła miotać kamienie, kule oraz garnki napełnione płonącą smołą lub padliną (w upalne lata miało to wywołać w obleganej twierdzy zarazę). Cięciwę napinano za pomocą kołowrotu. Zasięg arkbalisty wynosił ok. 900 m, a z odległości 200 m bełt o masie 0,5 kg przebijał drewnianą deskę.

W średniowiecznej Europie arkbalisty wyparły ciężkie kusze wałowe, które nie sprawdzały się w czasie walki w polu, stając się bronią popularną zarówno w Europie Zachodniej jak i Wschodniej. Dla wzmocnienia efektu zwykle stosowano kilka arkbalist ustawionych obok siebie. Większe modele arkbalist, zwane espringolami, stosowane były jako maszyny oblężnicze do kruszenia murów. Rozpiętość ich łuku sięgała 12 metrów, a zasięg wynosił ok. 1100 m.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #13

ORĘŻ RYCERSKA

Ekspozycja obejmuje przykłady zbroi, mieczy, toporów, włóczni i innego oręża rycerskiego, przybliżając zwiedzającym szeroki kontekst historii średniowiecznego oręża i jego zastosowania w bitwach epoki rycerzy.

Zbroja Rycerska

Wbrew pozorom zbroja rycerska to nie jeden kawałek metalu. Składa się z wielu części i każda z nich posiada własną nazwę. Kolejne części składowe zbroi płytowej przedstawiłem na rysunku poniżej.

1. Hełm, 2. Obojczyk, 3. Naramiennik, 4. Opacha, 5. Napierśnik, 6. Nałokcica, 7. Fartuch, 8. Zarękawie, 9. Taszka, 10. Rękawica, 11. Nabiodrek, 12. Nakolannik, 13. Nagolennica, 14. Trzewik


(Henryk von Groc Hrychowicz) #14

Kolczuga

Zbroja w kształcie tuniki z krótkimi lub długimi (kaftan kolczy) rękawami, rzadko w skład kolczugi wchodziły nogawice. Sporządzona ze stalowych pierścieni splecionych ze sobą. Pierścienie wyrabiano z kutego lub ciągnionego drutu łącząc je " na styk", na “jeden gwóźdź” i na "dwa gwoźdźie " lub też skuwając ze sobą. Zbroje kolcze używane były przez Rzymian, Persów. Na wschodzie korzystali z niej muzułmanie (XV-XVIII w.), w Europie zaś w: Polsce, Rusi, na Węgrzech i Litwie.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #15

Zbroja Łuskowa

Rodzaj pancerza wykonanego z dużej liczby łusek wykonanych z metalu, rogu lub kości, naszytych lub w inny sposób przytwierdzonych do podłoża skórzanego lub wykonanego z innego mocnego materiału. Ten rodzaj uzbrojenia obronnego pojawił się przed nową erą w stepach. Na kolumnie cesarza Trajana przedstawiono jazdę Roksolanów w zbrojach łuskowych. W jednostkach posiłkowych armii rzymskiej pancerz ten stosowano dosyć często. Przejęty przez Germanów nie zaniknął i rozpowszechnił się w Europie około XI wieku, jest bardziej elastyczny niż pancerz lamelkowy, a zapewnia lepszą ochronę niż kolczuga. Specyficzną odmianą tej zbroi jest karacena, używana w czasach nowożytnych.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #16

Zbroja Płytowa

Zbroja wykonana z płyt metalu zachodzących na siebie. Ciężka (ok 30 kg.) i niewygodna. W miejscu stawów, dla ułatwienia ruchów używano folg (p.w). Mimo swojej wagi była chętnie stosowana przez rycerstwo. Bardzo wytrzymała na ciosy, szczególnie bronią ciętą i obuchową, niestety nie wytrzymywała strzału z ciężkiej kuszy. Porada dla Panów Graczy : Takiej zbroi nie zakłada się w 20 sek. jak to zwykli czynić niektórzy, ani nie da się w niej wykonywać popisów akrobatycznych. Nieprawdą natomiast jest, że rycerz w takiej zbroi przewrócony na plecy był niczym chrząszcz i nie mógł się podnieść (Działo się tak natomiast w przypadku cięższej od niej zbroi turniejowej).


(Henryk von Groc Hrychowicz) #17

Zbroja Końska

Końskie uzbrojenie ochronne, nazywane też ladrami znane było już w starożytności. W Europie Zachodniej zaczęto je stosować w XIII wieku. Początkowo zbroja końska miała postać watowanego kropierza, później - kolczej plecionki. W XV wieku i w I połowie XVI wieku uzyskała ostateczną formę pełnej zbroi płytowej. Składała się najczęściej z przedpierśnia (blachy osłaniającej pierś zwierzęcia), blachy tylnej chroniącej zad, z dwóch blach bocznych łączących przednią i tylną część zbroi, a także z naczółka (chroniącego łeb) oraz folgowego nakarczka. Całość łączona była nitami i zawiasami.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #18

Tarcza rycerska

Obronna część uzbrojenia rycerskiego, wyrabiana głównie z drewna powlekanego skórą, często obijana metalem, później także w całości z metalu. Była używana co najmniej od okresu brązu, w starożytności i w średniowieczu, tracąc na znaczeniu po wprowadzeniu broni palnej. Przypuszcza się, że kształt wczesnych tarcz miał związek z taktyką walki. Europejscy wojownicy piesi stosowali zazwyczaj tarcze okrągłe, wyposażone w umbo chroniące znajdującą się za nim dłoń, jeźdźcy używali raczej tarcz dłuższych, owalnych, później migdałowatych, lepiej chroniących sylwetkę konnego wojownika. Znane z licznych i dość dobrze zachowanych wykopalisk tarcze skandynawskie z początków naszej ery i wczesnośredniowieczne tarcze wikińskie były zazwyczaj okrągłe, wykonane z kilku desek różnego rodzaju drewna, najczęściej wyposażone w umbo, wzmacniane drobnymi okuciami, niekiedy z okutym rantem. Niektóre egzemplarze były oklejane jednostronnie, obustronnie lub na krawędziach skórą, o średnicy od ok. 80 cm do 100 cm. Tarcze wikińskie były z reguły malowane. Tarcze słowiańskie z tego okresu, zwane szczytami były często tarczami jeźdźców, wydłużonymi pionowo, do formy owalu. Zabytki ikonograficzne pokazują, że stosowanie tych typów tarcz nie było regułą, m.in. pruscy wojownicy piesi na Drzwiach Gnieźnieńskich przedstawieni są z tarczami owalnymi. W XII i XIII wieku w Zachodniej Europie popularne stają się tarcze normandzkie, spiczaste u dołu (wysokości. od ok. 120 cm do 180 cm, szerokości ok. 80 cm do 90 cm), zdobione jaskrawymi malowidłami, często o motywach fantastycznych zwierząt, znane m.in. z tkaniny z Bayeux. Z czasem tarcze zaczęły się zmniejszać, przybierając kształt zbliżony do trójkąta.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #19

Broń Biała Sieczna

Miecz

Biała broń sieczna, charakteryzująca się prostą głownią, zwykle obosieczną z otwartą rękojeścią. W zależności od rodzaju, miecz trzymany był jedną ręką lub dwoma rękami. Do mieczy jednosiecznych zalicza się też japońską broń sieczną typu katana, z zakrzywioną jednosieczną głownią. Miecz jest najstarszą historyczną bronią sieczną, oraz jedną z najostrzejszych broni średniowiecznych. Pierwsze miecze, wykonywane z brązu, powstawały już w epoce brązu, na terenie Chin i Egiptu. Z powodów technologicznych były wydłużone, wąskie i nadawały się głównie do pchnięć. Później miecze, wykonywane z żelaza, stały się powszechnie używaną bronią. Najdynamiczniejszy rozwój mieczy w Europie przypada na średniowiecze, kiedy stały się także symbolem stanu rycerskiego. Powstał kult miecza - z narzędzia stał się sacrum, wierność przysięgano na miecz. Bardzo często otrzymywał własne imię i noszono go przed władcami na znak władzy i sprawiedliwości. Był niezbędny przy ceremonii koronacji i pasowania na rycerza. W bitwach wieku XVI, miecz powoli przestał być użyteczny. Ostatni znaczący typ miecza to miecz dwuręczny. Został zastąpiony przez rapier i szablę.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #20

Szabla

Długa sieczna broń biała. Wyróżnia się jednosieczną, wygiętą głownią. Klinga szabli może być w części sztychowej poszerzona, czyli mieć ukształtowane tzw. pióro, zaczynające się zazwyczaj wyraźnym uskokiem na tylcu głowni (tzw. młotkiem), rzadziej – poszerzające się płynnie, bez uskoku. W niektórych egzemplarzach tylec pióra może być ostrzony (mówimy wówczas o szabli z piórem dwusiecznym). Przeznaczona do zadawania cięć i sztychów (pchnięć). Ślady broni siecznej o wygiętej głowni spotykane były już w starożytnej Persji, Egipcie, Asyrii, Chinach – czyli zasadniczo na obszarze Azji Środkowej. Można przypuszczać, że pierwowzory szabli powstały w Chinach, gdzie były odpowiednie warunki – wyspecjalizowani płatnerze i bogate rudy żelaza. Szabla pojawiła się w Europie w średniowieczu, w czasie wędrówek ludów na początku V wieku. Jednak do powszechnego przyjęcia jej do uzbrojenia doszło stosunkowo późno (mimo przykładów jej skuteczności, np. bitwa pod Legnicą w 1241 roku, gdzie Mongołowie pokonali polskie rycerstwo), bo dopiero od XIV wieku na Węgrzech i Rusi Kijowskiej. Szabla zaczęła zastępować miecz dopiero od końca XV wieku.