Wydział Kawalerii


(Henryk von Groc Hrychowicz) #1

Historia Kawalerii

Kawalerią określa się wojsko walczące konno. Formacje takie były znane już od starożytności. Ze względu na rodzaj uzbrojenia ochronnego kawaleria dzieliła się jazdę lekką i jazdę ciężką.

Początki Kawalerii

W czasach starożytnych kawaleria odgrywała dużą rolę u ludów koczowniczych (m.in. Scytowie, Sarmaci, Hunowie, a później Awarowie) zamieszkujących rozległe terytoria wschodniej Europy i środkowej Azji. W cywilizacjach bliskowschodnich odgrywała na ogół rolę drugorzędną, jako formacja kosztowna i nieprzydatna przy oblężeniach i obronie miejsc umocnionych. Większą rolę odgrywała w armii asyryjskiej i perskiej. Choć była nieliczna, traktowano ją jako formację elitarną, służyli w niej ludzie o wyższym statusie materialnym i społecznym. Oprócz formacji kawaleryjskich na Bliskim Wschodzie rozpowszechnione były też rydwany, wozy bojowe ciągnięte przez woły lub konie, które szczególnie dużą rolę odgrywały w armii hetyckiej i asyryjskiej. Starożytny Izrael w apogeum swojej potęgi za rządów króla Salomona miał według Drugiej Księgi Kronik czterysta rydwanów i dwanaście tysięcy jezdnych.

W starożytnej Grecji w kawalerii służyli tzw. hippeis, druga, co do zamożności grupa społeczna, którą było stać na konia. Była to formacja bardzo nieliczna, w ateńskiej polis liczyła przeciętnie zaledwie tysiąc wojowników. Brak kawalerii zemścił się na Grekach podczas bitwy pod Cheroneą, kiedy to grecka falanga okazała się bezradna wobec szarży macedońskiej konnicy. Aleksander Wielki rozbudował ciężkozbrojną kawalerię, zwaną hetajrami, która udowodniła swoją skuteczność w wojnie z Persją.

W armii rzymskiej główną rolę odgrywała ciężka piechota, jednak lekka konnica wchodziła w skład każdego legionu w sile 300 jeźdźców. Jej rola polegała na oskrzydlaniu wroga. W armii Kartagińskiej dowodzonej przez Hannibala występowała kawaleria ciężka i lekka. W armii bizantyjskiej istniała także jazda ciężka (katafrakci) i lekka wykorzystywana do zwiadów.

Jazda czasów średniowiecza

W Europie we wczesnym średniowieczu w okresie wczesnofeudalnym jazda zorganizowana była jako przyboczny oddział władcy (księcia, kniazia). Była częścią drużyny książęcej, która istniała zarówno wśród prymitywnych plemion germańskich, jak i słowiańskich (w tych ostatnich pojawiła się nieco później). W Polsce, w okresie rządów pierwszych Piastów w skład drużyny książęcej wchodziła jazda ciężka (tzw. Pancerni) oraz jazda lekka. W późniejszym okresie Średniowiecza, w Europie Zachodniej oraz Środkowej trzonem sił zbrojnych stało się pospolite ruszenie rycerzy. Rycerze walczyli na ogół jako ciężka kawaleria, byli formowani w jednostki organizacyjne, zwane kopiami łączonymi w chorągwie. Uzbrojeni byli w kopie, miecze, topory i tarcze. W Europie Wschodniej oraz na stepach azjatyckich większą rolę odgrywała jazda lekka. Wchodziła ona w skład między innymi armii litewskiej. Także koczownicy stepowi Pieczyngowie, Połowcy, a później Tatarzy używali niemal wyłącznie lekkiej konnicy w swoich najazdach i podbojach. Lekką jazdę posiadali także Arabowie z Bliskiego Wschodu. Ci ostatni, często używali wielbłądów jako wierzchowców. Rozwój broni palnej oraz odrodzenie piechoty spowodowało pod koniec średniowiecza powolny upadek jazdy rycerskiej.

Czasy nowożytne

Upadek wartości jazdy rycerskiej spowodował powstanie nowych formacji kawaleryjskich w skład których wchodzili żołnierze zaciężni (najemnicy). W XV wieku, obok tradycyjnych kopijników, pojawili się na polach bitew rajtarzy i arkebuzerzy uzbrojeni w broń palną. W XVI wieku powstała dragonia będąca początkowo konną piechotą. W Europie zachodniej jazda organizowała się na regimenty i kompanie. W Polsce w XV-tym wieku kawaleria dzieliła się na oddziały kopijnicze i strzelcze. W XVI wieku pojawiła się husaria, początkowo jazda lekka, z biegiem czasu stając się najcięższą kawalerią polską. Jazdę lżejszą w Polsce stanowili pancerni, zwani na Litwie petyhorcami, którzy z czasem stali się formacją średniozbrojną. Jazdę lekką stanowiły tzw. chorągwie wołoskie i tatarskie. W XVII wieku na zachodzie pojawili się kirasjerzy. W XVIII wieku w Polsce dawne pułki husarskie i pancerne przekształcono kawalerię narodową, a jazdę lekką na nowoczesnych ułanów. W czasach wojen napoleońskich pojawiły się oddziały lansjerów, szwoleżerów i strzelców konnych.

Współczesność

W XIX wieku w związku z dalszym rozwojem broni palnej, znaczenie kawalerii upadło. Pomimo to, pozostała ona elementem sił zbrojnych, demonstrując swoje znaczenie w toku wojny krymskiej oraz wojny francusko pruskiej. W toku tej ostatniej, pruscy kawalerzyści w bitwie pod Mars-la-Tur uratowali zagrożony zniszczeniem korpus pruskiej armii. Sukces ten dał zwolennikom kawalerii argument, na rzecz jej dalszej obecności w siłach zbrojnych. W czasie I wojny światowej wojska obu walczących stron zmobilizowały łącznie 63 dywizje jazdy, znaczną ich część rozwiązano zresztą w czasie trwania tej wojny. W związku z dużym nasyceniem pola walki przez nowoczesne środki ogniowe, kawaleria odgrywała w czasie działań wojennych jedynie pomocniczą rolę.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #2

Budowa Szabli

Szabla jest długa sieczna broń biała. Wyróżnia się z pośród innych broni białych jednosieczną, wygiętą głownią. W Europie pojawiła się na początku V wieku w czasie wędrówek ludów. Jednak do powszechnego przyjęcia jej na uzbrojenia doszło stosunkowo późno, bo dopiero w XIV wieku. Najpierw na Węgrzech i Rusi Kijowskiej, potem w pozostałych krajach. Około 1630 roku pojawia się nowy typ szabel, broń ciężkiej jazdy. Szabla husarska, zwana także szablą czarną, była lekko wygięta, idealna do zadawania cięć z konia, z zamkniętą pojedynczym kabłąkiem rękojeścią. Jelec prosty z lekko rozkutym tylnym ramieniem, długimi wąsami odchodzącymi równolegle wzdłuż głowni. Do jelca przymocowany był tzw. paluch, czyli pierścień obejmujący kciuk, znacznie ułatwiający operowanie szablą i zabezpieczający dłoń przed ostrzem przeciwnika ześlizgującym się po zastawie.

Budowa szabli

A) Rękojeść, B) Głownia, C) Zastawa, D) Moc, E) Sztych
1) Kabłąk, 2) Trzon, 3) Oprawa Rękojeści, 4) Wąs, 5) Jelec, 6) Ostrze
7) Grzbiet, 8) Strudzina, 9) Młotek, 10) Pióro
11) Okienko, 12) Uchwyt górny, 13) uchwyt dolny, 14) piętka

(Henryk von Groc Hrychowicz) #3

Budowa Lancy

Lanca jest lekką bronią drzewcową na uzbrojeniu oddziałów kawalerii. Ewolucję tej broni można obserwować od XVI wieku, kiedy to w lżejszych formacjach kawaleryjskich zaczęły pojawiać się krótsze i lżejsze niż kopia odmiany broni drzewcowej. Typowa lanca miała długość ok. 2,6-2,9 metra (wyjątkowo powyżej 3 m) i miała stosunkowo lekkie drzewce zakończone wąskim grotem do długości kilkunastu centymetrów, z podobnej długości lub nieco dłuższymi wąsami stanowiącymi jego przedłużenia i ochronę drzewca. Tylec zakończony okuciem i strzemiączkiem (do zaczepiania o nogę jeźdźca). Pod grotem zwykle przymocowany był proporczyk. Doskonale wyważona lanca posiadała w środku ciężkości rękojeść oraz temblak służący zawieszaniu lancy na ramieniu i zabezpieczający przed wypuszczeniem podczas walki.

Budowa lancy

A) Grot, B) Drzewce, C) Ogniwa, D) Tylec
1) Pierścień ze strzemiączkiem, 2) Okucie górne, 3) Temblak,
4) Plecionka (Obrzyniec), 5) Okucie dolne, 6) Pęyla