Wydział Marynarki Wojennej


(Henryk von Groc Hrychowicz) #1

Okręty Marynarki Wojennej

Okręt to uzbrojona jednostka pływająca w służbie państwa. Wszystkie okręty są podzielone na klasy. Do nich są zaliczane:

Pancernik – klasa dużych, silnie opancerzonych i uzbrojonych pełnomorskich okrętów, stanowiących trzon największych flot wojennych. Pancerniki budowane pod koniec XIX i na początku wieku XX wieku, miały uzbrojenie składające się zazwyczaj z czterech dział głównego kalibru 280 lub 305 mm w dwóch wieżach rozmieszczonych na dziobie i rufie oraz ośmiu do szesnastu dział kalibru 102 do 152 mm stanowiących artylerię pomocniczą.

Krążownik – klasa dużych, silnie uzbrojonych okrętów nawodnych, budowana od II połowy XIX wieku, były to jednostki słabsze i z reguły mniejsze, lecz szybszych od pancerników, a silniejsze i większe od niszczycieli i kanonierek. Klasa krążowników była bardzo niejednolita – ich parametry i przeznaczenie różniły się znacznie w zależności od okresu. Wyporność krążowników wahała się od ok. 1500 ton do 16.000 ton. Typowa długość kadłuba mieściła się w przedziale 110-180 metrów.

Niszczyciel (zwany wcześniej kontrtorpedowcem) – szybki, wielozadaniowy okręt średniej wielkości, przeznaczony do takich zadań, jak ochrona własnych jednostek, zwalczanie lotnictwa, okrętów podwodnych i innych jednostek wroga. Pierwsze okręty tej klasy powstały pod koniec XIX wieku. Uzbrojenie pierwszych niszczycieli składało się z 4–6 dział kalibru od 47 do 88 mm i kilku (najczęściej 2) wyrzutni torpedowych. z czasem uzbrojenie niszczycieli stawało się coraz silniejsze, standardem stały się działa kalibru 120 mm. Wzrosła też liczba dział lokowanych na pokładzie od 5 do 8 dział. Standardem była prędkość w przedziale między 34 a 38 węzłów.

Fregata – klasa średniej wielkości okrętów przeznaczonych do służby eskortowej, przede wszystkim przed atakami okrętów podwodnych, w mniejszym stopniu samolotów. Dlatego posiadały one silne uzbrojenie przeciw okrętom podwodnym (liczne wyrzutnie i miotacze bomb głębinowych) oraz względnie słabe uzbrojenie artyleryjskie, składające się zwykle z kilku (2-4) dział uniwersalnych kalibru do 102-127 mm i kilku lub kilkunastu działek przeciwlotniczych. Wyporność fregat sięga 1500-2500 ton, a prędkość 25-30 węzłów.

Korweta – klasa okrętów umiarkowanej wielkości, służących przede wszystkim do ochrony konwojów przed atakami okrętów podwodnych. Ich wyporność standardowa wynosiła 500–1000 ton. Korwety mają względnie silne uzbrojenie przeciw okrętom podwodnym (zrzutnie bomb głębinowych i miotacze bomb głębinowych) oraz słabe uzbrojenie artyleryjskie, składające się zwykle z 1 - 2 działa kalibru 100–102 mm i kilku działek przeciwlotniczych. Korwety charakteryzowały się niewielką prędkością (w granicach 18 w), wystarczającą do służby konwojowej.

Dozorowiec - klasa okrętów artyleryjskich średniej lub małej wielkości, przeznaczone do przybrzeżnej służby patrolowej i dozorowej, obrony wybrzeża i innych zadań pomocniczych. Są to jednostki różnej wielkości, najczęściej ich wyporność wynosi 200-500 ton. Uzbrojenie patrolowców bywa różne - od jedynie karabinów maszynowych, przez działka małokalibrowe do pojedynczych armat kalibru ok. 76 mm, jest ono jednak na ogół słabe.

Trałowiec – okręt specjalnie przeznaczony do oczyszczania akwenów żeglownych z min za pomocą holowanych trałów, a także do stawiania min, stąd oboczna nazwa minowiec. Trałowce są uzbrojone do samoobrony w jedno lub kilka dział średniego kalibru (45-76 mm, rzadziej do 102 mm) oraz działka przeciwlotnicze. Początkowo trałowce do rozminowania stosowały jedynie holowane za rufą trały kontaktowe, wyposażone w podcinaki służące do przecinania łańcuchów (minlin) min kotwicznych. Po wypłynięciu takiej miny, niszczono ją ogniem artylerii pokładowej. Obecnie do wykrywania zagród minowych współczesne trałowce posiadają najrozmaitsze stacje hydrolokacyjne, podkadłubowe i holowane za rufą, które w zależności od typu przeszukują akwen przed lub za trałującym okrętem. Po wykryciu takiego pola trałowiec wchodzi na nie i przy użyciu różnego typu trałów magnetycznych albo akustycznych powoduje zazwyczaj wybuchy tych rodzajów min, które reagują na wysyłane przez trały sygnały.

Kuter patrolowy (patrolowiec) - niewielka jednostka pływająca, której podstawowym przeznaczeniem jest pełnienie służby patrolowej na wyznaczonym akwenie. W czasie pokoju patrolowce służą zazwyczaj do ochrony granic morskich i strefy ekonomicznej państwa. Ich wyporność sięga od kilkunastu do ponad 300 ton. Uzbrojenie na ogół stanowią 1 -2 ciężkie karabiny maszynowe, a czasem jeszcze działo małokalibrowe.

Okręt podwodny – okręt konstrukcyjnie przystosowany do prowadzenia działań i operacji pod wodą. Okręty podwodne zdolne są do samodzielnego zanurzenia i wynurzenia oraz kontrolowanego pływania pod wodą, a także do prowadzenia w tym środowisku walki oraz innych działań operacyjnych. Okręty podwodne fundamentalnie różnią się od jednostek nawodnych. Z uwagi na fakt, że działają w środowisku podwodnym, w przeciwieństwie do jednostek nawodnych najlepiej sprawdzają się w izolacji. Posiadają też unikalną konstrukcję i uzbrojenie, które stanowi 4 -10 wyrzutni torped oraz 1 - 2 działa kalibru do 88 mm.

Okręt ratowniczy – pomocnicza jednostka pływająca przeznaczona do prowadzenia akcji ratowniczych na morzu (gaszenie pożarów, holowanie, ściąganie z mielizny, prowadzenia prac podwodnych, ratowania załóg z zatopionych okrętów podwodnych, poszukiwania i ratownictwa rozbitków itp.). Wyposażeniem jednostki jest batyskaf i dwie łodzie motorowe. Uzbrojenie stanowi działo 75 mm, działko małokalibrowe i dwa karabiny p.lot.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #2

## Artyleria okrętowa

Na skutek gwałtownego postępu w technice i metalurgii, połowa wieku XIX okazała się rewolucyjna tak dla samych okrętów (wprowadzenie napędu parowego i pancerza), jak i dla ich artylerii. Przez kolejne 100 lat rozwój artylerii okrętowej w najpełniejszym stopniu stał się związany z rozwojem najsilniejszych okrętów artyleryjskich - pancerników. W celu zwiększenia celności i skuteczności pocisków, zaczęto wprowadzać od początku lat 60. działa o lufach gwintowanych, w miejsce gładkolufowych, strzelające cięższymi, wydłużonymi pociskami. Równolegle zaczęto wprowadzać gwintowane działa odtylcowe (ładowane od tyłu), co oprócz ułatwienia obsługi, wiązało się z polepszeniem celności i przebijalności. Z powodu problemów technologicznych, do końca lat 70. stosowano jednak także odprzodowe działa gwintowane (zwłaszcza w Wielkiej Brytanii). Wzrost mocy dział i ładunków miotających spowodował znaczny wzrost ich ciężaru - nowe ciężkie działa ważyły wkrótce do kilkunastu razy więcej, niż stare. Wiązało się to z wprowadzeniem pancerników kazamatowych, uzbrojonych w zaledwie kilka ciężkich dział w kazamatach, a później obrotowych wieżach.

Nowe ciężkie działa szybko sięgnęły kalibru 305 mm, a kalibru 343 mm i większych. Na włoskich pancernikach typu Duilio z lat 70. XIX wieku zastosowano największe wówczas działa kalibru aż 450 mm. Tendencja do nadmiernego zwiększania kalibru dział nie okazała się jednak trwała, gdyż działa wielkich kalibrów miały niewielką szybkostrzelność (jeden strzał na kilka minut), a wkrótce udoskonalane działa mniejszych kalibrów (rzędu 305 mm) zaczęły oferować podobną lub lepszą przebijalność pancerza, przy większej szybkostrzelności. Od lat 70. najcięższe działa montowano obrotowo w wieżach lub barbetach, lżejsze działa w kazamatach lub na obrotowych podstawach na pokładzie.

W latach 80. pojawiła się pierwsza w miarę dojrzała generacja standardowych pancerników - przeddrednotów. Ukształtował się też podział artylerii ciężkich okrętów na artylerię główną (kilka dział największego kalibru lub dwóch kalibrów) i pomocniczą: średnią i lekką. Kaliber dział artylerii głównej przeddrednotów wynosił na ogół 305 mm (12 cali), lecz na skutek doskonalenia dział i zwiększania długości ich luf, miały one znacznie lepsze parametry balistyczne od wcześniejszych armat większych kalibrów. W latach 90. pojawiły się i rozpowszechniły długolufowe działa, w których używano jako materiału miotającego prochu nitrocelulozowego, pozwalającego na wzrost osiągów w stosunku do prochu czarnego. Działa 305 mm z lat 90. XIX wieku mogły strzelać na odległość 10-15 km pociskami o masie do 150 kg i przebijać grube płyty pancerne, zapewniając możliwość niszczenia nawet opancerzonych okrętów wroga. Mimo to, brak odpowiednich przyrządów celowniczych początkowo uniemożliwiał w praktyce prowadzenie celnego ognia na odległość większą, niż kilka kilometrów. Jako kaliber artylerii średniej na pancernikach przyjęto na ogół 120-152 mm. Pod koniec XIX wieku pojawiły się działa tego kalibru o stosunkowo dużej szybkostrzelności, strzelające zwłaszcza pociskami wybuchowymi, których zastosowanie było jedną z przyczyn zwycięstw floty japońskiej w wojnach z Chinami i Rosją. Wpłynęło ono na krótkotrwałą zmianę taktyki walki morskiej - uważano, że intensywny ostrzał z małej odległości z szybkostrzelnych średnich dział może być skuteczniejszy od ostrzału z dużej odległości przez ciężkie działa. Wprowadzono też względnie szybkostrzelne działa kalibru 57-76 mm i lżejsze (37-47 mm), służące głównie do odpierania ataków torpedowców. Krążowniki przełomu wieków miały podobny podział uzbrojenia, z tym, że artylerię główną stanowiły działa kalibru 120-203 mm, a średnią 76-120 mm.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #3

Artyleria okrętowa po 1914

Od początku XX wieku artyleria nie podlegała już zasadniczym przemianom, jedynie dalej doskonalono odtylcowe działa gwintowane i sposoby ich umieszczania na okrętach. Istotnym osiągnięciem było natomiast pojawienie się na przełomie wieków optycznych przyrządów celowniczych (początkowo celowników teleskopowych) i dalmierzy, a następnie centralnych stanowisk kierowania ogniem, zwiększających znacznie celność na duże odległości. W klasie pancerników pojawiły się drednoty, mające więcej dział artylerii głównej (8-14), początkowo typowego kalibru 305 mm.

Wkrótce przed I wojną światową zaczęto wprowadzać cięższe działa pancerników, kalibrów 343 mm (13,5 cala), 356 mm (14 cali), 381 mm (15 cali), aż do 406 mm (16 cali) w nowo budowanych pod koniec wojny konstrukcjach. Umożliwiały one strzelanie na odległość powyżej 20 km. Możliwości nowej artylerii można było w pełni wykorzystać po wprowadzeniu centralnych stanowisk kierowania ogniem połączonych z przyrządami optycznymi (pierwszy raz na pancerniku HMS “Neptune” z 1911). Nowością było wprowadzenie na okrętach artylerii przeciwlotniczej, związanej z pojawieniem się nowego zagrożenia ze strony lotnictwa. Początkowo były to nieliczne działa średniego kalibru (ok. 76 mm).


(Henryk von Groc Hrychowicz) #4

Alarmy Okrętowe

Alarm okrętowy to obsadzenie przez załogę wyznaczonych stanowisk i wykonywanie czynności zgodnie z odpowiednim rozkładem okrętowym na sygnał nadany na rozkaz dowódcy okrętu lub oficera wachtowego (oficera dyżurnego). Wyróżnia się następujące rodzaje alarmu okrętowego:

bojowy, ćwiczebny, manewrowy, awaryjny, człowiek za burtą

Alarm bojowy Rozkaz lub umówiony sygnał podany za pomocą radia, syreny lub innych środków, nakazujący pospieszne przejście pododdziałów w stan gotowości bojowej.

Alarm ćwiczebny Ogłasza się w celu doskonalenia załogi w wykonywaniu czynności alarmowych na okręcie. W czasie tych alarmów nie przygotowuje się ani się nie używa okrętowych środków rażenia: amunicji, bomb głębinowych, min i innych.

Alarm manewrowy Stan gotowości załogi jednostki pływającej zarządzany w celu sprawnego wykonania czynności w czasie manewrowania statku, np. cumowania, kotwiczenia i stawania na beczkach.

Alarm awaryjny Alarm okrętowy, do którego zalicza się alarm wodny, pożarowy i opuszczenia okrętu. Ogłasza się je w razie wdarcia się wody do wnętrza okrętu, powstania pożaru, stwierdzenia nadmiernej koncentracji niebezpiecznych gazów a także innych sytuacji awaryjnych.

Człowiek za burtą Nazwa alarmu (wykrzykiwanego dokładnie w tym brzmieniu) na jednostce pływającej, gdy wpadnie do wody ktoś z załogi lub pasażerów jednostki lub też gdy jakaś osoba zostanie dostrzeżona w wodzie przez kogoś z jednostki. Jest to jednocześnie nazwa manewru polegającego na odpowiednim podejściu jednostki do pływającego.

Na statkach handlowych alarm człowiek za burtą jest ogłaszany za pomocą dzwonków alarmowych w postaci sygnału składającego się z trzech długich dźwięków (- - -) następnie następuje ogłoszenie (kapitana) za pomocą rozgłośni statkowej lub innych środków łączności “alarm ogólny, człowiek za burtą”. Na okoliczność tego alarmu na każdym statku istnieje opracowana procedura postępowania w takim przypadku, a załoga posiada przewidziany przydział obowiązków w ramach rozkładu czynności alarmowych.


(Henryk von Groc Hrychowicz) #5

Międzynarodowy Kod Sygnałowy (Kod flagowy)

Do sygnalizacji w żegludze stosuje się Międzynarodowy Kod Sygnałowy. Jest on zbiorem podstawowych komunikatów, zakodowanych w postaci flag określonego kształtu i barw wywieszanych na pokładzie statku. Komplet flag kodu składa się z 26 flag literowych, 10 flag cyfrowych, trzech flag zastępczych i jednej flagi o znaczeniu “odpowiedź”. Wezwaniem do rozpoczęcia sygnalizacji flagami jest podniesienie zestawu “YP” lub “CQ”.

Flagi MKS podczas wielkiej gali banderowej

(Henryk von Groc Hrychowicz) #6

Nadawanie znaków

Rozpoczęcie nadawana sygnalizowane jest przez statek zamierzający rozpocząć korespondencję przez wciągnięcie na linkę sygnałową statku znaków K 6.

Statek, który zauważy sygnał wciąga do połowy wysokości swojej linki sygnałowej flagę odpowiedzi. Następnie, po zrozumieniu sygnału – podnosi ją na pełną wysokość. W momencie, kiedy nadający sygnały opuści swoje flagi, odbiorca swoją flagę odpowiedzi opuszcza do połowy, co oznacza gotowość do odebrania następnych znaków. Kiedy nadawca podniesie kolejne sygnały (nie wciąga się ich więcej niż pięć flag naraz), odbiorca po ich zrozumieniu znów podnosi swoją flagę odpowiedzi.

Wykaz znaków z flagami pojedynczymi


(Henryk von Groc Hrychowicz) #7

Alfabet semaforowy

Stosowany dawniej w żegludze kod naśladujący alfabet, złożony ze znaków nadawanych przez marynarza przy pomocy trzymanych w rękach chorągiewek. Każde ułożenie obu rąk z chorągiewkami względem osi ciała marynarza (także ich ruchy) oznacza inną literę, cyfrę lub znak specjalny. Po rozpowszechnieniu się łączności UKF wycofany z użycia, pozostał we flotach wojennych ze względu na możliwość podsłuchu komunikacji radiowej.

Do sygnalizacji używamy chorągiewek o wymiarach 40 x 40 cm w dwóch kontrastujących kolorach, które łączy się po przekątnej albo tarcz sygnalizacyjnych o wymiarach 40 x 40 cm z uchwytami pośrodku.