Wystawa Rolnicza w Voitsbergu


(Henryk von Groc Hrychowicz) #1
Wystawę zorganizowano dla promowania rolnictwa i gospodarki rolnej na obszarze Księstwa Styrii. Na wystawie zaprezentowane są rośliny uprawne, zwierzęta hodowlane oraz narzędzia i maszyny rolnicze.

(Henryk von Groc Hrychowicz) #2

## ROŚLINY UPRAWNE

Pszenica Zwyczajna

Gatunek zbóż z rodziny wiechlinowatych. Jest rośliną uprawną, której największe uprawy znajdują się w Europie, wschodniej Azji oraz Indiach, obu Amerykach a także Australii. Pochodzi z Bliskiego Wschodu. Występuje w szeregu odmianach, zarówno jarych jak i ozimych. Dorasta do wysokości 150 centymetrów, w dotyku szorstkawa. Liście ma podłużne, szorstkawe. Kwiaty zebrane w czworoboczny kłos o 2 do 5 kłoskach kwiatowych (z czego 2 do 4 jest płodnych). Kłosy są ościste lub bezościste (w zależności od odmiany).
Owocem jest ziarniak dający się łatwo wyłuskać z kłoska. Ma kształt owalny, z podłużną bruzdą. Barwy od białawej, przez żółtą i czerwoną po brązową (w zależności od odmiany). Zarodki z nasion tego gatunku (tzw. zarodki pszenne) mają dużą wartość odżywczą.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #3

Żyto

Gatunek zbóż z rodziny wiechlinowatych uprawiany w północno-wschodniej Europie. Rozpowszechniony jako jednoroczna roślina ozima, rzadziej jara. Uprawiany na glebach lekkich. Cechuje się dużą odpornością na mróz i małymi wymaganiami glebowymi i cieplnymi. Rozmieszczenie upraw związane jest z tradycją upraw, wykorzystaniem żyta jako paszy dla zwierząt gospodarskich oraz spożyciem żytniego chleba. Pochodzi z Bliskiego Wschodu lub z Azji Środkowej, gdzie do dziś występują dzikie gatunki żyta zwyczajnego. Dorasta do wysokości 1,5 metra. Żyto w porównaniu z innymi zbożami, ma dobrze rozwinięty system korzeniowy, co umożliwia pobieranie wody i składników pokarmowych z głębszych warstw gleby. Kłosy o kłoskach dwukwiatowych, ościsty. Owocem jest ziarniak o kształcie podłużnym, wrzecionowaty, o barwie szarozielonej.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #4

Jęczmień

Gatunek rośliny z rodziny wiechlinowatych. Rozpowszechniona w uprawie roślina zbożowa. Uprawiana jest w Europie, Azji, Afryce, USA, Argentyna. Roślina jednoroczna lub dwuletnia, dorastająca do wysokości 0,6-1 metra. Kłos czterorzędowy lub sześciorzędowy, kłoski ościste. Jęczmień jest wykorzystywany do uzyskiwania słodu przy produkcji piwa, do wyrobu kaszy i jako roślina paszowa. Z palonego ziarna otrzymywany jest surogat kawy.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #5

Owies

Gatunek zbóż należący do rodziny wiechlinowatych. Uprawiany jest powszechnie w strefie umiarkowanej Eurazji oraz Ameryki Północnej. Został udomowiony przez człowieka w czasach historycznych. Osiąga do 1 metra wysokości. Ziarno owsa używane jest na paszę i do wyrobu kasz oraz płatków.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #6

Gryka

Gatunek rośliny z rodziny rdestowatych. Występuje w klimacie umiarkowanym. Pochodzi ze wschodniej i środkowej Azji. W Europie jest gatunkiem uprawnym. Osiąga wysokość od 15 do 60 centymetrów. Owocem jest trójkątny orzech, o prostych, ostrych kantach. Grykę wykorzystuje się jako materiał do produkcji kaszy gryczanej i płatków gryczanych. Odpady z przerobu “ziarna” (łuski i pył) są cennym dodatkiem do pasz. Plewy i słoma są wartościową paszą dla zwierząt. Suche łęty gryczane w czasie spalania wydzielają duże ilości dymu, co wykorzystuje się w sadownictwie do zadymiania kwitnących sadów w okresach wiosennych przymrozków.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #7

Kukurydza Zwyczajna

Rodzaj roślin należący do rodziny wiechlinowatych. Pochodzi z Meksyku, Gwatemali i Nikaragui. Liczy 5 gatunków. Kukurydza zwyczajna jest zbożem uprawianym na wielką skalę w wielu rejonach świata. Większość jej zbiorów przeznacza się na produkcję paszy dla zwierząt. Kukurydza może też być spożywana przez człowieka po ugotowaniu lub w postaci mąki lub kaszy.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #8

Ziemniaki (kartofle, bulby)

Gatunek byliny należący do rodziny psiankowatych. Nazwa ”ziemniak” odnosi się zarówno do całej rośliny, jak i do jej jadalnych, bogatych w skrobię bulw pędowych, z powodu których gatunek ten jest uprawiany na masową skalę. Roślina wywodzi się z Andów, gdzie udomowiono ją ok. 8 tysięcy lat temu. Ziemniak został przywieziony do Europy z końcem XVI wieku. W ciągu następnych stuleci stał się integralną częścią wielu kuchni z całego świata.

Zastosowanie
Bulwy po ugotowaniu stanowią cenny pokarm człowieka. Pozostałe części rośliny są trujące. Popularnymi potrawami z ziemniaków są frytki, chipsy i kopytka. Ziemniak jest też ważną rośliną pastewną, jako gotowany był podstawą tradycyjnej metody żywienia świń. Jest ważną rośliną przemysłową, używa się go do produkcji spirytusu, mączki ziemniaczanej, która jest niemalże czystą skrobią. Mączka ziemniaczana jest produktem używanym do wytwarzania wielu produktów spożywczych i przemysłowych.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #9

Marchew

Gatunek rośliny z rodziny selerowatych. Jest rośliną uprawną. W stanie dzikim występuje pospolicie na terenach Europy, Azji i północnej Afryki. Marchew to roślina dwuletnia, hemikryptofit. W klimacie umiarkowanym w pierwszym roku wegetacji roślina tworzy różyczkę liści oraz gruby korzeń. W drugim roku z korzenia wybija łodyga z kwiatostanem, roślina wytwarza nasiona zużywając zawarte w korzeniu substancje zapasowe i obumiera.

Zastosowanie
Wyhodowane z typowego dzikiego gatunku liczne odmiany są uprawiane jako warzywo lub roślina pastewna. Jadalny korzeń ma wiele zastosowań w kuchni. Można jadać marchew na surowo, jako surówkę, gotowaną w sałatkach i zupach lub z wody, smażoną, duszoną. Z marchwi robi się soki i przeciery, a także przetwory. Korzeń marchwi zawiera odżywcze cukry-węglowodany, białko, liczne karoteny oraz wapń, żelazo, miedź i fosfor, a także pektyny.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #10

Pietruszka

Gatunek rośliny dwuletniej z rodziny selerowatych. Dziko rośnie na półwyspie Apenińskim i Bałkanach, w północno-zachodniej Afryce i na Wyspach Kanaryjskich. W pierwszym roku tworzy przyziemną rozetę liści i korzeń spichrzowy. W drugim roku wyrasta naga, rozgałęziona w górnej części łodyga o wysokości 50-90 cm.

Zastosowanie
pietruszka jest uprawiana jako warzywo (spożywany jest zarówno korzeń jak i części zielone). Użytkowana jest najczęściej jako składnik zup, wchodzi w skład tzw. włoszczyzny. Nać pietruszki zawiera bardzo dużo prowitaminy A. Korzystne jest także równoczesne występowanie żelaza i witaminy C. Zawiera dużo chlorofilu. Dużo związków mineralnych występuje w korzeniach a jeszcze więcej w nasionach. Silnie pachnące liście pietruszki służą do przyprawiania wielu potraw.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #11

Seler Zwyczajny

Gatunek rośliny należący do rodziny selerowatych. Jest uprawiany w wielu rejonach świata,

Zastosowanie
Korzeń i liście są wykorzystywane jako warzywo i przyprawa. Ponadto, seler jest bogatym źródłem witamin, zawiera dwa razy więcej witaminy C niż owoc cytrusowy. Oprócz tego ma witaminę B kompleks, kwas foliowy i witaminę PP oraz E.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #12

Cebula

Gatunek rośliny należący do rodziny czosnkowatych. Pochodzi z Azji Środkowej, obecnie nie rośnie dziko, występuje tylko w uprawie. Była uprawiana już 3200 lat p.n.e. w Starożytnym Egipcie.

Zastosowanie
Częścią jadalną cebuli są mięsiste pochwy liściowe tworzące w dolnej części rośliny cebulę – organ spichrzowy. Z cebuli wyrastają także liście asymilacyjne – zielone (szczypiorek). Są one jednak rzadziej spożywane.Cebula posiada również właściwości lecznicze. Wykazuje działanie: dezynfekujące, obniżające ciśnienie tętnicze krwi, moczopędne, poprawiające przemianę materii, wykrztuśne



(Henryk von Groc Hrychowicz) #13

Burak Ćwikłowy

Grupa kultywarów podgatunku buraka zwyczajnego. Był uprawiany w czasach starożytnych dla celów spożywczych i leczniczych, przy czym uprawiane wówczas formy różniły się znacznie od współczesnych. Burak ćwikłowy jest rośliną dwuletnią. W pierwszym roku uprawy tworzy korzeń spichrzowy i rozetę liści, a w drugim pęd kwiatostanowy. Kształt korzenia spichrzowego jest cechą odmianową. Odmiany o korzeniach wydłużonych mają dłuższy okres wegetacji niż odmiany o korzeniach kulistych lub płaskokulistych. Liście w rozecie są trójkątne lub owalne o zabarwieniu od jasnozielonego do brązowo lub fioletowoczerwonego. Są osadzone na długich, soczystych ogonkach.

Zastosowanie
Warzywo, ma jadalny, czerwony korzeń spichrzowy i czerwonawe liście. Młode liście są jadalne jako botwina, zawierają więcej białka i soli mineralnych aniżeli korzenie. Korzeń zawiera białko, cukry, sole mineralne, witaminy z grupy B i witaminę C. Ma szczególnie znaczenie dietetyczne dzięki dużej zawartości błonnika, który wpływa dodatnio na trawienie oraz dzięki zawartości kwasu jabłkowego, cytrynowego, winnego i szczawiowego.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #14

Kapusta Biała

Popularnie nazywana kapustą głowiastą. Jest to roślina dwuletnia należąca do rodziny kapustowatych. Nie występuje w stanie dzikim, jedynie w uprawie. Skrócony pęd tworzy razem z liśćmi głowę. Odmiany wczesne mają mniejsze główki i bardziej luźne liście. Odmiany późne tworzą głowy większe, bardziej zbite.

Zastosowanie
Jest uprawiana jako warzywo. Często bywa kiszona. Znana już w starożytnym Rzymie, jej liczne zalety wychwalał Kato Starszy w De agri cultura, najstarszym zachowanym dziele literatury łacińskiej.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #15

Kapusta Włoska

Odmiana kapusty warzywnej. Jest to roślina dwuletnia należąca do rodziny kapustowatych. Nie występuje w stanie dzikim, jedynie w uprawie. Wytwarza duże, pojedyncze głowy, podobne do głów kapusty głowiastej, lecz o pomarszczonych liściach. Jest niezwykle odporna na mróz.

Zastosowanie
Pierwsze uprawy pojawiły się w XVII wieku w północnych Włoszech. Ma ostrzejszy smak, niż kapusta biała.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #16

Kalafior

Odmiana kapusty warzywnej. Jest to roślina jednoroczna należąca do rodziny kapustowatych. Znana wyłącznie z uprawy, nie występuje na stanowiskach naturalnych. Częścią jadalną są mięsiste, pędy skrócone (tzw. róża). Ich waga waha się w granicach od 25 dag do 2 kg.

Zastosowanie
Kalafior zaliczany jest do cenniejszych warzyw z uwagi na swój skład chemiczny, a także walory smakowe i dietetyczne. Zawiera m.in.: sód, potas, magnez, wapń, mangan, żelazo, miedź, cynk, fosfor, fluor, chlor, jod, karoteny, witaminy: K, B1, B2, B6, C; kwasy: nikotynowy i pantotenowy. Poza tym w skład kalafiora wchodzą olejki eteryczne, nadające mu przykry zapach podczas gotowania, w trakcie którego wydziela się siarka.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #17

Sałata

Gatunek rośliny jednorocznej z rodziny astrowatych. Uprawiana jest jako warzywo liściaste. Występuje w licznych odmianach różniących się strukturą liści, kolorem i smakiem.

Zastosowanie
używana przed kwitnieniem jako składnik sałatek oraz do dekoracji potraw.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #18

Ogórek Siewny

Gatunek z rodziny dyniowatych. Wywodzi się prawdopodobnie z gatunku ogórka dziko rosnącego u podnóża Himalajów. W Indiach uprawiany był już ok. 3 tys. lat temu, później został szeroko rozpowszechniony i obecnie znany jest we wszystkich strefach klimatycznych. Owoce ogórka siewnego wykorzystywane są powszechnie w kuchni wielu krajów. Nazwa odnosi się zarówno do rośliny płożącej, jak i jej cylindrycznych, jadalnych owoców.

Zastosowanie
Uprawiany jako warzywo dla żółtych lub zielonych owoców spożywanych w postaci surowej, kiszonej, konserwowej (w tym marynowanej). Wartość żywieniowa ogórka polega głównie na smaku i usprawnianiu procesu trawienia. Owoce ogórka zawierają niewielkie ilości witamin i składników mineralnych. Pomagają w usuwaniu nadmiaru wody z organizmu i dlatego znajdują zastosowanie w dietach odchudzających.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #19

Pomidor Zwyczajny

Gatunek rośliny z rodziny psiankowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej lub Środkowej. Do Europy dotarł po 1492. W strefie międzyzwrotnikowej rośnie jako bylina. Uprawiany jako roślina jednoroczna dla soczystych owoców. Wymaga gleb przepuszczalnych, ciepłych i zasobnych w próchnicę, oraz miejsc osłoniętych od wiatru i nasłonecznionych.

Zastosowanie
Owoce pomidorów spożywane są pod różnymi postaciami: w stanie surowym, jako składnik zup, sosów, sałatek, kanapek, potraw z ryżu. Pomidory są też przetwarzane na soki, przeciery i koncentraty.

Pomidory są bogate w likopen – przeciwutleniacz, który przeciwdziała zachorowaniom na nowotwory. Owoce pomidora zawierają m.in.: sód, potas, magnez, wapń, mangan, żelazo, kobalt, miedź, cynk, fosfor, fluor, chlor, jod, karoten, witaminy: K, B1, B2, B6, C, PP; kwasy: pantotenowy, foliowy, szczawiowy; biotynę a także śladowe ilości innych substancji, m.in. nikotyny.



(Henryk von Groc Hrychowicz) #20

Papryka Roczna

Gatunek rośliny z rodziny psiankowatych. Pochodzi z tropikalnych obszarów Ameryki. Papryka roczna w wielu rejonach świata jest pospolicie uprawiana jako warzywo w licznych odmianach uprawnych. Wśród odmian najczęściej uprawia się:
‘Christmas Greeting’ – ma owoce zielone, żółte, czerwone lub fioletowe;
‘Fiesta’ – ma spiczaste owoce, które podczas dojrzewania stopniowo zmieniają kolor od żółtego do czerwonego;
‘Rising Sun’ – ma owoce czerwone, jak pomidor.

Zastosowanie
Owoce odmian słodkich są używane jako warzywo, owoce odmian o ostrym smaku jako przyprawa kuchenna. Zawierają cukry, witaminę A i C, a także alkaloid kapsaicynę, który nadaje im ostry smak. W kuchni wykorzystuje się zarówno świeże, jak i suszone owoce papryki łagodnej i ostrej. Są używane do sałatek i surówek oraz przyrządzania wielu potraw; sosów, gulaszu, paprykarzy. Zmielone owoce ostrej papryki są używane jako samodzielna przyprawa – tzw. pieprz cayenne, tabasco, chili i inne, wchodzą także w skład wielu złożonych przypraw, jak np. curry czy pieprz ziołowy.